MİLGEM İ Sınıfı Fırkateyn: Türk Deniz Kuvvetleri’nin Milli Fırkateyn Ailesi

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn programı, Türkiye’nin milli su üstü savaş gemisi inşa hattında korvetten muhribe uzanan basamakların orta halkasını oluşturuyor. Ada sınıfı korvetin uzatılmış ve yeniden silahlandırılmış türevi olarak tasarlanan sınıfın ilk gemisi TCG İstanbul (F-515), 19 Ocak 2024 tarihinde Türk Deniz Kuvvetleri envanterine girdi. Bugün üç özel tersanede paralel olarak inşa edilen gemiler; HAVELSAN’ın ADVENT muharebe yönetim sistemini, ROKETSAN’ın MİDLAS dikey atım sistemini ve ATMACA gemisavar füzesini ASELSAN kaynaklı bir sensör paketiyle tek platformda birleştiriyor. Program, Endonezya siparişiyle birlikte ilk kez fırkateyn ölçeğinde ihracata da açılmış durumda.

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn nedir ve programın kökeni

MİLGEM, “Milli Gemi” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkiye’nin su üstü muharip gemilerini yabancı tasarımları satın alarak ya da lisans altında monte ederek değil, yurt içinde tasarlayıp inşa ederek edinmesini hedefleyen şemsiye programın adıdır. European Security & Defence’in aktardığına göre Türk Deniz Kuvvetleri, milli bir korvet için ulusal sanayi kapasitesini 1990’ların ortasında taramaya başlamış; MİLGEM Proje Ofisi 2004 yılında İstanbul Tersanesi Komutanlığı bünyesinde kurulmuş ve ilk geminin inşasına 2005’te başlanmıştır. ABD Deniz Enstitüsü’nün (USNI) Proceedings dergisi ise programın başlangıcını 2004 yılının başı olarak tarihlendiriyor.

Programın kurgusu bilinçli biçimde sıralı ve kademelidir: önce korvet, sonra fırkateyn, ardından muhrip. Her aşama, kendisinden önceki aşamanın oluşturduğu tasarım otoritesini, sistem tedarik zincirini ve tersane becerisini yeniden kullanır. Bu yüzden MİLGEM İ sınıfı fırkateyn tek başına bir gemi projesi değil, bir sanayi birikiminin ikinci basamağı olarak okunmalıdır.

Ada sınıfı korvet mirası

Ada sınıfı, sonradan gelen her şeyin atasıdır. İlk geminin omurgası 26 Temmuz 2005’te kızağa kondu ve Türk Deniz Kuvvetleri için dört gemi tamamlandı: TCG Heybeliada (F-511) 27 Eylül 2011, TCG Büyükada (F-512) 27 Eylül 2013, TCG Burgazada (F-513) 4 Kasım 2018 ve TCG Kınalıada (F-514) 29 Eylül 2019 tarihlerinde hizmete girdi. Sınıfın sinyal istihbarat türevi TCG Ufuk (A-591) ise 14 Ocak 2022’de envantere alındı.

Ada sınıfının temel ölçüleri 99,56 metre tam boy, 14,40 metre genişlik, 3,90 metre su çekimi ve 2.400 tondur. Toplam 31.640 kW gücündeki RENK CODAG tahrik düzeni iki şaftı çeviriyor; azami sürat 30 knot, menzil 15 knot süratte 3.500 deniz milidir. Lojistik destekle 21 gün, otonom olarak 10 gün dayanma kabiliyeti belirtiliyor. Mürettebat 93 kişi, yatak kapasitesi 106. Silah paketi bir adet 76 mm Oto Melara Super Rapid top, sekiz Harpoon ya da ATMACA gemisavar füzesi, bir RAM Blok I atıcı ve iki adet Mk 32 ikiz 324 mm torpido kovanından oluşuyor; gemi bir S-70B Seahawk için hangar ve uçuş güvertesine sahip.

Ada sınıfı, İ sınıfının hikâyesi bakımından iki nedenle önemlidir. Birincisi, Türk tersanelerinin radar izi düşürülmüş ve sensör yoğunluğu yüksek bir savaş gemisini teslim edebildiğini kanıtlamıştır. İkincisi, ihracat ürünü hâline gelmiştir: Pakistan, Ukrayna ve Malezya Ada türevleri satın almış, bu satışlar daha büyük bir fırkateynin ticari olarak savunulabilir olmasını sağlamıştır.

Sınıfın adlandırılmasındaki karmaşa

Aynı gemiler için dolaşımda alışılmadık sayıda isim bulunuyor. “İ sınıfı” resmî Türk program adlandırmasıdır. “İstif sınıfı” Türkçe sınıf adı, “İstanbul sınıfı” ise ilk gemi TCG İstanbul’dan hareketle yerleşmiş İngilizce kullanımdır. “TF-100” daha eski bir proje adlandırması, “MİLGEM II” ise programın ikinci safhasını anlatan gayriresmî bir kısaltmadır. Bu adların tamamı tek bir sınıfa işaret eder; farklı gemiler değildir.

Teknik olarak İ sınıfı, Ada teknesinin uzatılmış ve yeniden silahlandırılmış hâlidir. Kaynaklar uzatma miktarını korvete kıyasla yaklaşık 10 ila 13 metre arasında veriyor; STM’nin kendi yayınları bile farklı yerlerde her iki rakamı kullanıyor.

Ada sınıfından ayıran belirleyici kabiliyet

STM ayırt edici özelliği açık biçimde ifade ediyor: İ sınıfı, güdümlü hava savunma füzesi taşıyabilir ve atabilir. Ada sınıfı bir RAM nokta savunma atıcısına dayanır. İ sınıfında ise orta menzilli güdümlü bir hava savunma füzesiyle birlikte dikey atım sistemi bulunur. Bu, gemiyi yalnızca kendini savunan bir korvetten, görev grubuna alan hava savunması katkısı verebilen bir fırkateyne dönüştüren değişikliktir. 16 hücrelik dikey atım sistemi, MİLGEM İ sınıfı fırkateyn için daha büyük bir teknenin tüm gerekçesidir.

Tasarım otoritesi, yükleniciler ve inşa tersaneleri

Tasarım otoritesi ticari bir tasarım kuruluşunda değil, Türk devletindedir. Tasarım Proje Ofisi (DPO) İstanbul Tersanesi Komutanlığı bünyesinde tasarımın sahibidir; STM (Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş.) tasarım mühendisliği, sistem entegrasyonu ve program yönetimi için ana yüklenicidir. Muharebe yönetim sisteminin mülkiyeti HAVELSAN ile Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığı’na (ARMERKOM) aittir. Müşteri, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı adına tedarik yapan Savunma Sanayii Başkanlığı’dır (SSB).

İlk gemi TCG İstanbul İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda inşa edildi. Denize indirme yerine dair kaynaklar çelişiyor: Wikipedia geminin Pendik Tersanesi’nde denize indirildiğini belirtirken STM İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nı gösteriyor. Bunlar aynı tesis kompleksinin farklı adlandırmaları olabilir; ancak konu bu incelemede çözüme kavuşmuş değildir ve öyle sunulmalıdır.

Takip eden gemiler Tuzla’daki Anadolu Tersanesi, yine Tuzla’daki Sedef Tersanesi ve Yalova’daki Sefine Tersanesi arasında paylaştırılmıştır. Bu üç özel tersanenin oluşturduğu TAİS konsorsiyumu, MİLGEM programının altıncı ile on ikinci gemileri için STM ile ortaklık kuruyor. Naval News, kamuya yayılan görüntülerden hareketle Anadolu Tersanesi’nin F-516, F-519 ve F-522’yi inşa ettiğini değerlendiriyor.

Program tarihçesi: TCG İstanbul’dan TCG Karadeniz’e

İlk gemi TCG İstanbul (F-515)

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn programının ilk gemisi için sözleşme 12 Nisan 2019’da SSB ile STM arasında imzalandı. Burada da bir tutarsızlık var: STM’nin kendi basın bülteni projeyi “Eylül 2019’da başlatılmış” olarak tanımlıyor; bu, şirketin başka yerlerde verdiği sözleşme tarihinden beş ay sonrasına denk geliyor. Nisan 2019 tarihi daha yaygın biçimde raporlanıyor ve hem DefenceTurk hem de STM’nin gemi sayfası tarafından kullanılıyor.

Omurga koyma ve çelik kesim tarihi daha da sorunludur. Wikipedia’nın sınıf makalesi 3 Temmuz 2017, gemi makalesi ise Millî Savunma Bakanı’nın katıldığı bir törenle 19 Ocak 2017 tarihini veriyor. Her iki tarih de 2019 sözleşmesinden öncedir; bu, imalatın daha erken bir yetkilendirmeyle başlaması hâlinde mümkündür, ancak incelenen kaynakların hiçbiri iki tarihi uzlaştırmıyor. Dolayısıyla İ sınıfının ilk gemisi için kesin bir omurga tarihi, çekince belirtilmeden verilmemelidir.

Gemi 23 Ocak 2021’de denize indirildi. Liman kabul testlerinin başlangıcı konusunda DefenceTurk Mayıs 2022’yi, STM ise 22 Haziran 2022’yi gösteriyor. İlk seyir ve sancak çekme 20 Haziran 2023’te gerçekleşti. Teslim ve hizmete giriş 19 Ocak 2024’te Yalova’daki Sefine Tersanesi’nde yapıldı. DefenceTurk’ün aktardığına göre tören çok platformluydu ve aynı gün lojistik destek gemisi TCG Ütğm. Arif Ekmekci (A-575), ikmal ve muharebe destek gemisi TCG Derya (A-1590) ile silahlı insansız su üstü aracı MARLIN da teslim edildi.

Hizmete giriş sonrası kilometre taşları

12 Mart 2024’te TCG İstanbul’dan, milli MİDLAS dikey atım sistemi kullanılarak ilk HİSAR-D RF hava savunma füzesi atışı yapıldı. Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu atışı, ilk milli fırkateynin ilk milli dikey atım sisteminden ilk milli deniz hava savunma füzesini fırlatması olarak tanımladı. STM ise bunu, bir Türk hava savunma füzesinin ilk kez bir Türk deniz platformundan Türk yapımı bir atıcıyla ateşlenmesi olarak nitelendirdi.

9 Ocak 2026’da yine TCG İstanbul üzerinde, ASELSAN GÖKDENİZ 35 mm yakın hava savunma sistemi ATOM havada infilak eden mühimmatla atışlı testten geçirildi. Testi duyuran SSB Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, bunu Türkiye’nin deniz hava savunmasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak nitelendirdi. Army Recognition tarafından aktarılan bu değerlendirme, deniz yüzeyine yakın uçuş profilindeki hedeflere karşı iddia edilen performans dâhil olmak üzere üreticinin ve tedarik makamının beyanıdır; bağımsız bir değerlendirme değildir.

2023 sözleşmesi ve sınıfın 2 ile 4 numaralı gemileri

6 Nisan 2023’te SSB, STM ve TAİS ortaklığıyla üç İ sınıfı fırkateyn için sözleşme imzaladı. Bunlar MİLGEM programının 6, 7 ve 8 numaralı gemileri, sınıfın ise 2, 3 ve 4 numaralı gemileridir. Teslim süresi imza tarihinden itibaren 36 ay olarak belirlendi; sözleşme bedeli açıklanmadı. Dönemin SSB Başkanı İsmail Demir iki noktanın altını çizdi: Türk özel tersaneleri ilk kez fırkateyn inşa edecekti ve müzakereler “yalnızca 2 ayda” tamamlanmıştı. Demir o tarihte yerlilik oranını yüzde 75 olarak verdi.

Tersane dağılımı şöyle yapıldı: TCG İzmir (F-516) Anadolu Tersanesi’ne, TCG İzmit (F-517) Sedef Tersanesi’ne, TCG İçel (F-518) Sefine Tersanesi’ne. STM, TCG İçel için çelik kesiminin 15 Haziran 2023’te yapıldığını kaydediyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 10 Nisan 2023’te TCG Anadolu’nun teslimi ile MİLGEM fırkateynlerinin çelik kesiminin birleştirildiği törende, üç geminin eş zamanlı inşa edildiğini ve yaklaşık 36 ayda teslim edileceğini belirterek fırkateynlere takılan tüm silah ve sensör sistemlerinin yerli ve milli imkânlarla geliştirildiğini ifade etti.

Sekiz gemiye genişleme

Ocak 2024’te Savunma Sanayii İcra Komitesi (SSİK) dört İ sınıfı fırkateyn daha onayladı. Bunlar MİLGEM programının 9 ile 12 numaralı, sınıfın 5 ile 8 numaralı gemileridir ve TAİS tersanelerinde inşa edilecektir. Böylece Türk Deniz Kuvvetleri’nin planlanan İ sınıfı alımı sekiz gemiye çıkmıştır.

Omurga koymalar ve denize inişler

İkinci fırkateyn TCG İzmir’in omurgası Kasım 2023’te Anadolu Tersanesi’nde, üçüncü fırkateyn F-517’nin omurgası Mayıs 2024’te Sedef Tersanesi’nde kızağa kondu. Ocak 2025’te iki gemi birlikte denize indirildi. Bu olayın tarihlendirilmesinde de bir ayrışma var: Naval News her iki inişi 11 Ocak 2025’te Haluk Görgün tarafından duyurulan tek bir ikili tören olarak çerçevelerken, Wikipedia TCG İzmir için 10 Ocak, TCG İzmit için 11 Ocak tarihlerini veriyor. İkili iniş çerçevesi daha güvenli bir tanımlamadır.

17 Ocak 2025’te sınıfın beşinci fırkateyninin omurgası Anadolu Tersanesi’nde kızağa kondu. Naval News, törenin şirket tarafından resmen duyurulmadığını ve olayın sosyal medyada dolaşan görüntülerle ortaya çıktığını belirtiyor. 1 Eylül 2025’te TCG İçel (F-518) Yalova’daki Sefine Tersanesi’nde denize indirildi. Beşinci gemi TCG Akdeniz (F-519) için Naval News, Naval Today ve STM’ye atfedilen görseller 4 Şubat 2026 tarihini verirken Wikipedia’nın sınıf tablosu 6 Şubat 2026’yı gösteriyor. Altıncı gemi TCG Karadeniz (F-520) 27 Temmuz 2026’da Sedef Tersanesi’nde denize indirildi.

Hâlihazırda tanımlanabilen gemiler şunlardır: F-515 TCG İstanbul, 19 Ocak 2024’ten beri hizmette; F-516 TCG İzmir, Ocak 2025’te denize indi ve Temmuz 2026 itibarıyla seyir denemelerinde; F-517 TCG İzmit, Ocak 2025’te denize indi; F-518 TCG İçel, Eylül 2025’te denize indi; F-519 TCG Akdeniz, Şubat 2026’da denize indi; F-520 TCG Karadeniz, Temmuz 2026’da denize indi. Meta-Defense’in Temmuz 2026 tarihli raporuna göre F-521 TCG Ege ve F-522 TCG Marmara inşa hâlindedir. İsimlendirme mantığının yolun ortasında değiştiği dikkat çekiyor: ilk dört gemi şehir, son dört gemi deniz adı taşıyor.

Takvim ve inşa temposu

Naval News Şubat 2026’da Türk Deniz Kuvvetleri için yedi İ sınıfı fırkateynin inşa hâlinde olduğunu ve TCG İzmir’in 2026 içinde hizmete girmesinin beklendiğini bildirdi. Anadolu Tersanesi TCG Akdeniz’in denize indirilmesi sırasında 6, 9 ve 12 numaralı gemilerin inşa ve donatım faaliyetlerinin planlanan takvime uygun ilerlediğini açıkladı; buradaki numaralandırmanın sınıf değil MİLGEM program numaralandırması olduğu unutulmamalıdır.

Teslim takvimi konusunda kaynaklar açıkça ayrışıyor. Naval News Ocak 2025’te 2023 sözleşmesindeki üç geminin tamamının 2026 içinde teslim edilmesinin planlandığını yazdı. Aynı yayının Ocak 2026 tarihli DIMDEX raporu ise Türk Deniz Kuvvetleri’ne ait üç İ sınıfı fırkateynin 2027’de hizmete gireceğinden söz ediyor. USNI Proceedings Ekim 2024’te inşa hâlindeki dört geminin 2030’a kadar hizmete gireceğini belirtmişti. Programın kendi teslim hedefi belli ki kaymıştır; tek bir tarihi seçmek yerine bu kaymanın kendisini kaydetmek daha doğrudur.

İlk gemi denize indirilmesinden hizmete girişine kadar üç yıl aldı. Army Recognition, aralıkların kısalmasının nedeni olarak işin sıralı değil üç tersanede paralel yürütülmesini gösteriyor. Bu, programın temposuna dair en önemli yapısal gerçektir: Ocak 2025 ile Temmuz 2026 arasında altı gemi denize indirilmiştir.

Maliyet

Türk Deniz Kuvvetleri’nin İ sınıfı fırkateynleri için gemi başına ya da program bazında resmî bir maliyet yayımlanmamıştır ve incelenen kaynakların hiçbiri böyle bir rakam taşımıyor. Nisan 2023’teki üç gemilik sözleşmenin bedeli açıklanmadı. Türk birim maliyeti veren her rakam bir tahmindir.

Güvenilir maliyet çıpaları yalnızca ihracat anlaşmalarıdır ve bunlar farklı gemilere aittir. Pakistan’ın Temmuz 2018’de sipariş ettiği dört Ada türevi korvet için European Security & Defence yaklaşık 1 milyar ABD doları, yani tekne başına kabaca 250 milyon dolar veriyor. Endonezya’nın Ocak 2026’da Katar finansmanıyla bağlanan iki İ sınıfı fırkateyni yaklaşık 1 milyar dolar düzeyinde; bu, tekne ve paket için 500 milyon dolar mertebesine karşılık geliyor. Ukrayna sözleşmesinde ise rakamlar uzlaşmıyor: European Security & Defence Aralık 2020’deki iki korvetlik anlaşmayı yaklaşık 1 milyar dolar (tekne başına 250 milyon dolar) olarak veriyor, Wikipedia’nın Ada sınıfı makalesi 256 milyon dolarlık bir anlaşmadan söz ediyor, geminin kendi Wikipedia maddesi ise silah donanımı hariç yaklaşık 8 milyar Ukrayna grivnası aktarıyor. Bu rakamlar yaklaşık dört kat farkla birbirinden ayrışıyor; Ukrayna için birim maliyet verilecekse aralığın ve anlaşmazlığın birlikte belirtilmesi gerekir.

Tasarım, tekne ve tahrik sistemi

Boyutlar ve deplasman

MİLGEM İ sınıfı fırkateynin tam boyu 113,2 metre (STM kendi yayınlarında 113 metreye yuvarlıyor), genişliği 14,4 metre, su çekimi 4,05 metredir. Deplasman ise programın en tutarsız raporlanan verisidir. STM, SSB, Naval News, USNI Proceedings ve DefenceTurk 3.000 ton veriyor. Wikipedia’nın gemi makalesi ve Baird Maritime’ın gemi incelemesi 3.100 ton diyor. Wikipedia’nın sınıf makalesi tam yük olarak 3.171 ton kaydediyor. STM’nin TCG İçel denize indirme bülteni ve TRT World ise 3.200 tonu gösteriyor. Bu yelpaze büyük olasılıkla standart ve tam yük deplasmanlarının birbirinin yerine kullanılmasından kaynaklanıyor, ancak incelenen kaynakların hiçbiri hangisinin hangisi olduğunu belirtmiyor. En güvenli ifade, deplasmanın yaklaşık 3.000 ton olduğu, tam yükte 3.200 tona kadar raporlandığı yönündedir.

CODAG tahrik düzeni

Gemi birleşik dizel ve gaz türbini (CODAG) düzenine sahiptir. Bir General Electric LM2500 gaz türbini, çapraz bağlantılı bir dişli kutusu üzerinden iki MTU dizeliyle birlikte çalışır; iki şaft ve kontrol edilebilir hatveli pervaneler kullanılır. Gaz türbininin gücünü DefenceTurk 22 ila 23 MW aralığında veriyor, ancak bu değer tek kaynağa dayanmaktadır. Baird Maritime dizellerin her birini 4.300 kW (5.766 shp) olarak belirtiyor ve dört adet 560 kW’lık jeneratör kaydediyor. İ sınıfı tahrik düzeninin toplam gücüne dair bir rakam bu incelemede bulunamamıştır; karşılaştırma için Ada sınıfının RENK CODAG düzeni toplam 31.640 kW olarak verilmektedir.

Sürat, menzil ve dayanma

Azami sürat tüm kaynaklarda tutarlı biçimde 29 knot ve üzeridir; ekonomik seyir sürati 14 knottur. Menzil STM, SSB, Naval News ve USNI tarafından 14 knot süratte 5.700 deniz mili olarak veriliyor. STM’nin TCG İçel bülteni ayrıca 18 knot süratte 4.000 deniz mili kaydediyor. Wikipedia’nın gemi makalesi 14 knotta 6.570 deniz mili veriyorsa da diğer tüm kaynaklar 5.700 deniz milinde birleşmektedir ve bu değer esas alınmalıdır. İ sınıfına özgü bir dayanma süresi resmî kaynaklarda bulunamamıştır. Ada sınıfının lojistik destekle 21 gün, otonom 10 günlük değerleri referans olarak kaydedilebilir; ancak bunlar İ sınıfı için yayımlanmış rakamlar değildir ve öyle aktarılmamalıdır.

Mürettebat ve havacılık imkânları

Mürettebat mevcudu DefenceTurk ve USNI Proceedings’e göre 123, Wikipedia ve Baird Maritime’a göre 125 kişidir; fark küçük ama gerçektir, dolayısıyla 123-125 aralığı dürüst bir ifadedir. Ölçek için Ada sınıfı 93 kişi taşır; bir FREMM ise 30 metre daha uzun ve kabaca iki katı deplasmana sahip bir teknede yaklaşık 123-133 kişiyle çalışır.

Gemide uçuş güvertesi ve kapalı hangar bulunur. Baird Maritime bir adet S-70B Seahawk ya da iki insansız hava aracı kapasitesi ile iki sert şişme botluk istif alanı belirtiyor. STM’nin TCG İçel bülteni uçuş güvertesi için 10 tonluk helikopter kapasitesinden söz ediyor. DefenceTurk ise iki adet S-70B Seahawk ya da 10 ton sınıfı helikopter kapasitesi bildiriyor. 113 metrelik bir tekne için hangarda tek helikopter, güvertede ikinci bir platform için yer bulunması daha makul bir okuma olsa da kaynaklar bu noktada gerçekten ayrışmaktadır. Gemide milli bir helikopter tutma, emniyete alma ve taşıma sistemi mevcuttur. Wikipedia’nın sınıf makalesi ayrıca Baykar Bayraktar KALKAN dikey iniş kalkış yapabilen insansız hava aracını gemide konuşlanabilir tip olarak listeliyor; bu tek kaynağa dayanan bir iddiadır.

Öne çıkan teknik özellikler

Özellik	Değer
Sınıf adlandırmaları	İ sınıfı / İstif sınıfı / İstanbul sınıfı; eski proje adı TF-100
Tam boy	113,2 m (STM 113 m)
Genişlik	14,4 m
Su çekimi	4,05 m
Deplasman	Yaklaşık 3.000 ton; kaynaklara göre tam yükte 3.200 tona kadar (3.100 ve 3.171 ton değerleri de raporlanıyor)
Tahrik	CODAG: 1 x GE LM2500 gaz türbini + 2 x MTU dizel, iki şaft, kontrol edilebilir hatveli pervane
Azami sürat	29+ knot
Seyir sürati	14 knot
Menzil	14 knotta 5.700 deniz mili (STM ayrıca 18 knotta 4.000 deniz mili veriyor)
Mürettebat	Yaklaşık 123-125 kişi
Dikey atım sistemi	16 hücreli ROKETSAN MİDLAS (iki adet sekiz hücreli taktik modül)
Hava savunma füzesi	HİSAR-D RF (entegre ve gemiden atışlı test edildi); SİPER Blok 1-D planlanıyor, gemiden atış yapılmadı
Gemisavar füze	16 x ROKETSAN ATMACA, dört adet dörtlü kanister atıcı
Ana top	1 x 76 mm; ilk gemide Leonardo/Oto Melara 76/62 Super Rapid, milli top geliştirme aşamasında
Yakın hava savunma	1 x ASELSAN GÖKDENİZ 35 mm çift namlulu
İkincil silahlar	2 x 25 mm ASELSAN uzaktan komutalı silah istasyonu
Torpido	2 x 324 mm atıcı; Mk 46 Mod 5, ROKETSAN ORKA hedefleniyor
Muharebe yönetim sistemi	HAVELSAN ADVENT (bazı kaynaklarda GENESIS ADVENT)
Ana radar	ASELSAN CENK-S 3B AESA hava ve satıh arama radarı
Sonar	ASELSAN FERSAH gövdeye monte aktif/pasif sonar
Havacılık	Uçuş güvertesi ve kapalı hangar; S-70B sınıfı helikopter ve insansız hava aracı
Ana yüklenici	STM; tasarım otoritesi İstanbul Tersanesi Komutanlığı Tasarım Proje Ofisi
İnşa tersaneleri	İstanbul Tersanesi Komutanlığı; Anadolu, Sedef ve Sefine tersaneleri (TAİS)
İlk gemi	TCG İstanbul (F-515), hizmete giriş 19 Ocak 2024

Silah sistemleri: MİDLAS, ATMACA ve GÖKDENİZ

MİDLAS dikey atım sistemi

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn, ROKETSAN tarafından geliştirilen 16 hücreli MİDLAS (Milli Dikey Atım Lançer Sistemi) ile donatılmıştır. ROKETSAN’ın kendi yayımlanmış kataloğuna göre her MİDLAS modülü sekiz hücre içerir ve hücre başına bir kanister taşır; hücre başına dörtlü paketleme kabiliyeti belirtilmektedir. Taktik modül 15.000 kg ağırlığında ve 2 x 3 x 6,7 metre ölçülerinde, atım boyu uzatılmış modül ise 18.000 kg ve 2 x 3 x 8 metredir. Tek hücreli varyantlar taktik konfigürasyonda 2.500 kg (1,2 x 1,4 x 6,7 m), uzatılmış konfigürasyonda 3.500 kg (1,2 x 1,4 x 8 m) olarak veriliyor. ROKETSAN, HİSAR RF-D entegrasyonunun tamamlandığını, SİPER-1D ve ATMACA entegrasyonlarının ise sürdüğünü belirtiyor.

İ sınıfı, iki modülden oluşan 16 hücreli taktik konfigürasyonu taşır. Karşılaştırma için TF-2000 muhribi, taktik ve uzatılmış modülleri birleştiren 96 hücre için tasarlanmaktadır.

Hava savunma füzeleri

HİSAR-D RF gemiye entegre edilmiş ve 12 Mart 2024’te gemiden atılmıştır. USNI Proceedings menzili yaklaşık 15 deniz mili olarak veriyor; Wikipedia’nın sınıf makalesi 40 kilometrenin üzerini gösteriyor ve dörtlü paketlemeyle 16 hücrede 64 mermiye kadar çıkılabileceğini belirtiyor. Bu 64 mermilik değer tek kaynağa dayanan teorik bir azami sayıdır; beyan edilmiş bir donanım konfigürasyonu değildir.

SİPER Blok 1-D, uzun menzilli SİPER hava savunma füzesinin deniz uyarlamasıdır ve bugüne kadar bir gemiden atılmamıştır. 27 Eylül 2025’te bir SİPER-1D, kara konuşlu bir MİDLAS lançerinden atılmış; test Haluk Görgün tarafından sosyal medya üzerinden duyurulmuş ve 100 kilometrenin üzerinde menzil iddia edilmiştir. TURDEF ayrıca SİPER Ürün-2’nin deniz varyantının füze boyutu nedeniyle atım boyu uzatılmış MİDLAS gerektireceğini bildiriyor. İ sınıfında gemi üstü SİPER konuşlandırmasına dair açıklanmış bir takvim yoktur. Bu ayrım önemlidir: MİLGEM İ sınıfı fırkateyn bugün itibarıyla uzun menzil hedefi taşıyan orta menzilli bir hava savunma gemisidir, uzun menzilli bir hava savunma gemisi değildir.

DefenceTurk ve Wikipedia, MİDLAS’tan atılabilecek gelecekteki mühimmatlar arasında SAPAN’ı da anıyor; bu bir iddia olarak kaydedilmelidir. Görgün Mart 2024’te SİPER, SAPAN ve ATMACA füzelerinin önümüzdeki dönemde MİDLAS’tan atılabileceğini belirtmişti.

ATMACA gemisavar füzesi

Gemi, dört adet dörtlü kanister atıcı içinde toplam 16 ROKETSAN ATMACA taşır. ROKETSAN’ın resmî ürün verilerine göre ATMACA’nın menzili 250 kilometre, boyu 4,3 ila 5,2 metre, ağırlığı 750 kilogramın altındadır. Güdüm paketi ataletsel navigasyon, GPS, barometrik altimetre ve radar altimetresinden oluşur; terminal safhada aktif radyo frekans arayıcı kullanılır. Harp başlığı 220 kilogramlık, delici etkili yüksek infilaklı parça tesirli tiptedir. ROKETSAN füzeyi hem su üstü hem sualtı platformlarından kara ve deniz hedeflerine karşı kullanılabilir olarak listeliyor. USNI Proceedings menzili 120 deniz mili ve üzeri, yani kabaca 220 kilometre olarak tarif ediyor; burada üreticinin kendi verisi esas alınmış ve kaynağıyla birlikte belirtilmiştir.

Toplar ve yakın hava savunma

Gemide bir adet 76 mm ana top bulunur. İlk gemi Leonardo/Oto Melara 76/62 Super Rapid taşımaktadır. STM, geliştirmesi süren bir milli ana topun hedeflendiğini belirtiyor; Wikipedia’nın sınıf makalesi bir MKE 76 mm/62 kalibre silahtan söz ediyor. Sonraki teknelerin Türk topuna geçip geçmediği incelenen kaynakların hiçbirinde doğrulanmıyor. Milli top, takılı bir sistem olarak değil, geliştirme aşamasındaki bir sistem olarak değerlendirilmelidir.

Yakın hava savunmasını bir adet ASELSAN GÖKDENİZ 35 mm çift namlulu sistem sağlar. ASELSAN’ın kendi veri sayfasına göre sistem dakikada toplam 1.100 atış yapar; HEI ve ATOM havada infilak eden mühimmat kullanır; otomatik kayışsız besleme sayesinde angajman sırasında mühimmat değiştirilebilir. Stabilize kule otomatik hedef takibi yapar, radar ve elektro-optik takip birlikte kullanılır, opsiyonel üç boyutlu arama radarı sunulur ve sistem tam otonom tespit, takip ve atış ile muharebe yönetim sistemi entegrasyonuna sahiptir. ASELSAN, deniz denemelerinde 180 metre/saniyenin üzerinde ve deniz yüzeyine yakın profilde uçan hedef insansız hava araçlarının otonom biçimde angaje edildiğini, prototipin Mayıs 2018’de bir Türk Deniz Kuvvetleri gemisinde değerlendirildiğini bildiriyor. Sıkça anılan 4 kilometrelik etkili menzil değeri Army Recognition ve Wikipedia kaynaklıdır; incelenen ASELSAN veri sayfasında yer almamaktadır.

İkincil silahlanma iki adet 25 mm ASELSAN uzaktan komutalı silah istasyonundan oluşur. Bu sistemin adlandırılması kaynaklar arasında tutarsızdır: DefenceTurk STOP, Wikipedia SMASH 200/25 mm, Baird Maritime ise STOP 25 mm uzaktan kumandalı stabilize otomatik top ifadesini kullanıyor. Bunlar neredeyse kesinlikle aynı ürün ailesidir ve üç ayrı sistem gibi sunulmamalıdır.

Torpidolar ve karşı tedbirler

Gemide iki adet 324 mm torpido atıcısı bulunur. Yapılandırma konusunda kaynaklar ayrışıyor: Naval News ve Wikipedia’nın gemi makalesi ikiz kovanlardan söz ederken, Naval News’in Ocak 2025 raporu ve Wikipedia’nın sınıf makalesi 2 x 3 üçlü kovanlar bildiriyor. Hâlihazırda Mk 46 Mod 5 torpido kullanılıyor; yeni nesil hafif torpido ROKETSAN ORKA hedefleniyor. Wikipedia ORKA için 15 kilometre menzil ve 45 knot üzeri sürat veriyor; bu değerler iddia niteliğindedir.

Torpido karşı tedbirleri için ASELSAN HIZIR sistemi kullanılıyor; bu, kaynaklar arasında en tutarlı biçimde raporlanan kalemdir. Wikipedia’nın sınıf makalesi ayrıca bir ASELSAN KARTACA-N yem atma sistemi listeliyor; bu tek kaynağa dayanmakta ve incelemede resmî bir teyidi bulunmamaktadır.

ADVENT muharebe yönetim sistemi ve sensör paketi

ADVENT

HAVELSAN’ın ADVENT sistemi, MİLGEM İ sınıfı fırkateynin muharebe yönetim sistemidir ve Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığı (ARMERKOM) ile birlikte geliştirilmiştir. ADVENT, HAVELSAN’ın Türk Deniz Kuvvetleri’nin daha eski fırkateyn modernizasyonları için geliştirdiği GENESIS’in halefidir; Baird Maritime ve Wikipedia’nın gemi makalesi gibi bazı kaynakların İ sınıfı donanımını “GENESIS ADVENT” olarak yazması bu soy bağını yansıtır.

ADVENT dağıtık ve açık mimarili bir sistem olarak tanımlanıyor. Wikipedia’nın sınıf makalesi sisteme Link 11, Link 16 ve Link 22 veri bağı kabiliyeti atfediyor ve yanında bir “GEMS” bütünleşik muharebe sisteminden söz ediyor; GEMS’e yapılan bu atıf tek kaynağa dayanıyor ve belirsizdir.

Bir makale açısından asıl stratejik nokta şudur: muharebe yönetim sistemi, normal koşullarda yabancı bir tedarikçinin kontrol ettiği parçadır ve Türkiye’nin kendi silahlarını kendi takvimiyle entegre edip edemeyeceğini belirleyen bileşendir. ADVENT’in HAVELSAN’a ait olması, HİSAR-D, SİPER-1D, ATMACA ve GÖKDENİZ’in yabancı bir tedarikçinin iş birliği olmadan eklenebilmesinin nedenidir. HAVELSAN ADVENT’i daha eski gemilere de uyarlamıştır; şirket MEKO sınıfı TCG Oruçreis’in ADVENT ile modernizasyonunu duyurmuştur.

CENK-S radarı

ASELSAN’ın CENK-S sistemi geminin üç boyutlu AESA hava ve satıh arama radarıdır. ASELSAN’ın yayımladığı CENK veri sayfasına göre sistem S bandında çalışır; çift eksende çok hüzmeli, yazılım tanımlı AESA mimarisine sahiptir; avcı uçağı tespit menzili 160 kilometrenin üzerinde, enstrümantal menzili 400 kilometredir; hava ve satıhta 500’den fazla iz yükünü taşır; üç atış kontrol penceresi sunar ve çok sayıda hedef için yönlendirmeli takip yapar. Çok modüllü yedeklilik sayesinde kademeli bozulma, ayrıca hedef sınıflandırma, karıştırıcı tespiti ve takibi ile STANAG 4193 IFF uyumluluğu belirtiliyor.

Burada önemli bir çekince var: söz konusu veri sayfası CENK ailesinin tamamını kapsıyor ve gemi tipi “-S” varyantını kendi içinde ayrıştırmıyor. Wikipedia’nın sınıf makalesi ise 400 kilometre menzil ve 1.000 hedef takibi ile bir “Cenk-400N” adlandırıyor; 1.000 hedeflik değer tek kaynağa dayanıyor ve ASELSAN’ın kendi verdiği 500’den fazla ifadesiyle çelişiyor. 500 iz ve 160 kilometre değerleri ASELSAN’a atfedilmeli, adlandırma ise kesinleşmemiş kabul edilmelidir. ASELSAN’ın aynı ailede CENK 350-N ve CENK 300-N ürünlerini de pazarladığı düşünülürse, ikincil kaynaklarda varyant karışıklığının kolayca oluşabileceği görülür.

Diğer sensörler

Atış kontrolü ASELSAN AKREP çift bant atış kontrol radarıyla (Wikipedia’da AKREP-300N) sağlanıyor. Seyir ve satıh arama için ASELSAN ALPER düşük tespit edilebilirlikli satıh arama radarı kullanılıyor; sistem kaynaklarda ALPER-P ve ALPER-200N olarak da geçiyor. Sualtı algılaması ASELSAN FERSAH gövdeye monte aktif ve pasif sonarına dayanıyor (Wikipedia’da FERSAH 100N/MF). Burada altı çizilmesi gereken nokta, bunun yalnızca gövdeye monte bir sonar olmasıdır: incelenen kaynakların hiçbiri İ sınıfında çekili dizin ya da değişken derinlikli sonar bildirmiyor. Denizaltı savunma harbi vurgusuyla pazarlanan bir gemi için bu gerçek bir sınırlamadır.

Elektro-optik paket ASELFLIR-300T, kızılötesi arama ve takip sistemi PİRİ (PİRİ-100 veya PİRİ KATS olarak da anılıyor) ile SeaEye AHTAPOT keşif ve hedefleme sisteminden oluşuyor. Lazer ikaz görevini ASELSAN LİAS (Wikipedia’da LİAS 200-N), torpido savunmasını ise ASELSAN HIZIR üstleniyor.

Elektronik harp

Elektronik destek ve sinyal istihbaratı ASELSAN ARES-2N (ARES 2N/NGE olarak da yazılıyor), elektronik taarruz ise ASELSAN AREAS-2NC/E ile sağlanıyor. ARES-2N ailesinin soyu Ada sınıfına dayanıyor; aynı aile korvetlerde de kullanılmaktadır.

Entegrasyonun bilançosu

Yukarıdaki sensör ve efektörlerin neredeyse tamamı Türk yapımıdır: radar, sonar, elektronik harp, elektro-optik sistemler ve yakın hava savunma sistemi ASELSAN’dan; dikey atım sistemi, gemisavar füze ve gelecekteki torpido ROKETSAN’dan; muharebe yönetim sistemi HAVELSAN’dan geliyor. Geriye kalan önemli yabancı kalemler GE LM2500 gaz türbini, MTU dizeller, ilk gemideki Leonardo 76 mm top ve Mk 46 torpidolardır. Bu liste, yüzde 80 yerlilik ifadesinin pratikte ne anlama geldiğinin en dürüst ölçüsüdür: geminin beyni ve silahları Türk, ana tahrik makineleri değil.

Yerlilik oranı ve MİLGEM İ sınıfı fırkateyn programının sanayi mantığı

Rakamlar ve metodoloji sorunu

Sözleşmede belirlenen yerlilik hedefi yüzde 75, ilk gemide ulaşıldığı bildirilen oran ise yüzde 80’dir. Her iki rakam da STM kaynaklıdır ve SSB tarafından tekrarlanmaktadır. STM Genel Müdürü Özgür Güleryüz, TCG İstanbul’un milli silah ve elektronik sistemlerle donatılarak yerlilik oranının yüzde 80’e çıkarıldığını belirtmiştir. STM bunu, herhangi bir Türk savaş gemisi için ulaşılmış en yüksek yerlilik oranı olarak tanımlıyor.

Ancak rakam kaynaklar arasında ve zaman içinde sabit değildir. İsmail Demir Nisan 2023’te bu alanda ülkenin yerlilik oranının yüzde 75’e ulaştığını söylemişti. Haluk Görgün Ocak 2025’te yüzde 80’e varan bir yerlileşme oranından söz etti; Naval News aynı ifadeyi yüzde 80’i aşan biçiminde aktardı. TRT World Eylül 2025’te TCG İçel için yüzde 70’in üzerinde yerli üretim bileşenden bahsetti. Hiçbir taraf metodolojiyi yayımlamıyor: oranın değer üzerinden mi, sistem sayısı üzerinden mi, yoksa iş payı üzerinden mi hesaplandığı bilinmiyor. Bu, teknik olduğu kadar siyasi bir rakamdır ve ölçülmüş bir veri gibi tekrarlanmamalıdır.

Tedarik tabanı

STM’nin tutarlı biçimde tekrarladığı verilere göre ilk gemide yaklaşık 220 firma yer aldı, bunların 80’i birincil alt yüklenici oldu ve 150’den fazla sistem geliştirildi. Naval News’in sınıfın dördüncü gemisine ilişkin raporu ise 200’den fazla kurum ve firmadan söz ediyor.

Sanayi argümanı ve sınırları

European Security & Defence programın arkasındaki bilinçli politikayı tanımlıyor: programa yalnızca yerli tersanelerin ya da yerli tersanelerle ortaklık kuran yabancı alt sistem tedarikçilerinin katılmasına izin verildi. Bunun üç sonucu var ve bu üçlü, program hakkında yapılabilecek en güçlü analizi oluşturuyor.

• Birden fazla kanıtlanmış inşacı. Takip gemilerini tek tersanede tekrarlamak yerine Anadolu, Sedef ve Sefine arasında bölüştürerek Türkiye, her biri fırkateyn inşa referansı sunabilen üç özel tersane yarattı. Bu başlı başına bir ihracat varlığıdır ve millî programdan tek tersane riskini kaldırır.
• Sıralı değil paralel inşa. Army Recognition ve Meta-Defense, denize indirme aralıklarının kısalmasının nedeni olarak bunu gösteriyor: 2023 sözleşmesinde üç tersane 36 aylık süre içinde eş zamanlı olarak birer fırkateyn inşa etti, tek tersane üç gemiyi sırayla inşa etmedi. Gözlemlenebilir sonuç, Ocak 2025 ile Temmuz 2026 arasında altı geminin denize indirilmesidir; oysa ilk gemi tek başına denize indirilmesinden hizmete girişine üç yıl almıştı.
• Egemen entegrasyon hakkı. Muharebe yönetim sistemi HAVELSAN’a, sensörler ve silahlar ASELSAN ile ROKETSAN’a ait olduğu için yeni Türk silahları yabancı ihracat lisansına ihtiyaç duymadan entegre edilebiliyor. HİSAR-D ve SİPER-1D çalışmaları bunun göstergesidir.

Karşı argüman da kayda geçirilmelidir: tahrik sistemi Amerikan ve Alman kalmaya devam ediyor, dolayısıyla “egemen savaş gemisi” iddiası makine dairesinde sert bir sınıra çarpıyor; milli 76 mm top da hâlâ geliştirme aşamasındadır.

TCG İçel’in 1 Eylül 2025’teki denize indirme töreninde, STM’nin Mustafa Murat Şeker’e atfettiği bir değerlendirme, ülkenin yalnızca birkaç devletin yapabildiği bir işi yaptığı ve askerî ile sivil tersanelerde eş zamanlı olarak 30’dan fazla askerî geminin inşa edildiği yönündeydi. STM’nin ilgili bülteninde konuşmacının başkan yardımcılığını yaptığı kurumun hangisi olduğu belirtilmediğinden, bu ifade unvan atfedilmeden aktarılmıştır.

İhracat: Ada sınıfı türevleri ve ilk İ sınıfı siparişi

Pakistan ve Babür sınıfı

Sözleşme Temmuz 2018’de ASFAT aracılığıyla Pakistan Savunma Bakanlığı ve Karachi Shipyard & Engineering Works ile imzalandı. European Security & Defence anlaşmayı dört tekne için yaklaşık 1 milyar ABD doları, tekne başına kabaca 250 milyon dolar olarak değerlendiriyor. İki tekne İstanbul Tersanesi’nde, iki tekne teknoloji transferiyle Karaçi’de inşa ediliyor. Program 11 Mart 2019’da başladı ve teslimlerin Ağustos 2023’ten itibaren altı ay aralıklarla yapılması planlandı. PNS Babur 23 Eylül 2023’te teslim edilerek hizmete girdi.

İkinci gemi için tarihler ayrışıyor: Naval News PNS Khaibar’ın envantere girişini 4 Nisan 2026 olarak bildiriyor, Wikipedia’nın Ada sınıfı makalesi 21 Aralık 2025 tarihini veriyor, Naval Today ise filoya katılımı yine Nisan 2026’ya tarihliyor. En olası uzlaşma 2025 sonunda bir devir teslim ve Nisan 2026’da resmî bir katılım töreni yapılmış olmasıdır, ancak hiçbir kaynak bunu böyle ifade etmiyor; dolayısıyla tutarsızlık çözülmek yerine kaydedilmelidir. PNS Badr ve PNS Tariq, Wikipedia’ya göre sırasıyla 20 Mayıs 2022 ve 2 Ağustos 2023’te denize indirildi ve tamamlanma aşamasındadır. Borda numaralarında da uyuşmazlık vardır: Naval News Babur için F-281, Khaibar için F-282 verirken Wikipedia Babur F-280, Badr F-281, Khaibar F-282 ve Tariq F-283 sıralamasını kullanıyor.

Naval News’e göre Babür sınıfı 2.926 ton, 108,2 metre boy, 14,8 metre genişlik, 31 knot sürat, 3.500 deniz mili menzil ve 133 kişilik mürettebata sahiptir; tahrik bir LM2500 ile iki dizelden oluşan ve toplam 31.600 kW veren CODAG düzenidir. Beklenen silah paketi MBDA Albatros NG hava savunma sistemi ile Pakistan yapımı Harbah gemisavar füzesini içeriyor; bu, Türk gemilerinden belirgin biçimde farklı bir donanımdır.

Burada sık yapılan bir hataya dikkat çekmek gerekir: Jinnah sınıfı, dört Babür sınıfı korvetten ayrı ve daha büyük bir Pakistan fırkateyn tasarımıdır ve dolaşımda sıkça bunlarla karıştırılmaktadır. İncelenen kaynakların hiçbiri Jinnah sınıfı programına dair doğrulanabilir güncel ayrıntı taşımıyor; Babür sınıfı Jinnah sınıfı olarak anılmamalı ve Jinnah sınıfı özellikleri yeni kaynaklar olmadan yazılmamalıdır.

Ukrayna ve Hetman Ivan Mazepa

Ukrayna Aralık 2020’de iki korvet sipariş etti. İnşacı Tuzla’daki RMK Marine, ana yüklenici STM’dir. Sözleşme bedeli konusundaki üç farklı rakam yukarıda maliyet başlığında ayrıntılandırılmıştır ve uzlaştırılamamaktadır. Hetman Ivan Mazepa (F211) 7 Eylül 2021’de kızağa kondu, 2 Ekim 2022’de Ukrayna First Lady’si Olena Zelenska tarafından vaftiz edilerek denize indirildi ve 30 Mayıs 2024’te Marmara Denizi’nde seyir denemeleri yaparken gözlendi; incelenen kaynaklara göre henüz hizmete girmemiştir. Gemi Ukrayna Deniz Kuvvetleri’nin gelecekteki amiral gemisi olarak öngörülüyor. Hetman Ivan Vyhovsky (F212) 1 Ağustos 2024’te denize indirildi.

Teslimat, Şubat 2022’deki işgalin ardından Montrö Sözleşmesi kapsamında Türk Boğazları’nın savaş gemilerine kapatılması nedeniyle engellenmiş durumdadır; ilk teknenin 2022 sonunda yedekte Ukrayna’ya götürülmesine dair özgün plan terk edilmiştir. LIGA.net ve RBC-Ukraine, isimsiz Türk yetkililere dayandırarak Hetman Ivan Vyhovsky’nin 2027’nin ilk çeyreğinde Ukrayna’ya gönderileceğini bildiriyor; bu bir iddia olarak ve kaynaklarına atfen aktarılmalıdır.

Ukrayna gemilerinin silah paketi Türk gemilerinden farklı olarak ağırlıklı biçimde Batılıdır: bir adet 76 mm Oto Melara Super Rapid, bir adet 35 mm ASELSAN GÖKDENİZ, iki adet 12,7 mm ASELSAN STAMP, sekiz Harpoon, iki dörtlü lançerde sekiz VL MICA-M, iki adet 324 mm MU90 torpido kovanı ile S-70B Seahawk ve insansız hava araçları için hangar ve güverte. Bu, MİLGEM teknesinin bir platform olarak satıldığını ve muharebe paketinin müşteri tarafından seçildiğini gösteren iyi bir örnektir.

Malezya LMS Batch 2

Malezya Haziran 2024’te STM ile Ada sınıfı korvet temelli üç gemi için sözleşme imzaladı; inşa 4 Aralık 2024’te başladı ve sözleşme bedeli incelenen kaynaklarda açıklanmadı. Gemiler 2.400 ton, 99,56 metre, 30 knot, 21 gün dayanma ve 106 yatak kapasitesiyle 93 kişilik mürettebat özelliklerini taşıyor. Silah paketi bir 76 mm top, bir 30 mm SMASH, Güney Kore yapımı K-SAAM füzeleriyle 16 hücreli dikey atım sistemi, sekiz ATMACA ile orta ağırlıkta helikopter ve insansız hava aracı kabiliyetinden oluşuyor. Türk teknesi, Türk gemisavar füzesi ve Kore hava savunma füzesinden oluşan bu karma tedarik dikkat çekicidir. Bu bir korvet programıdır; İ sınıfı fırkateyn satışıyla birleştirilmemelidir.

Endonezya: İ sınıfının ilk ihracatı

MİLGEM İ sınıfı fırkateynin kendisinin ilk ihracatı ve programın ticari açıdan en önemli gelişmesi Endonezya siparişidir. Haziran 2025’te Cakarta’daki Indo Defence 2025 fuarında Endonezya’nın devlet tersanesi PT PAL ile TAİS arasında bir mutabakat zaptı imzalandı. 26 Temmuz 2025’te IDEF 2025’te Endonezya Savunma Bakanlığı ile TAİS arasında iki İ sınıfı fırkateyn için sözleşme imzalandı; imza sırasında bedel açıklanmadı. Törende Endonezya Savunma Bakanlığı Savunma Tesisleri Ajansı’ndan Hava Mareşali Yusuf Jauhari, Savunma Bakanı Sjafrie Sjamsoeddin ile PT PAL ve TAİS üst yöneticileri hazır bulundu. SSB anlaşmayı, Türkiye’nin MİLGEM sınıfı gemilerinin Endonezya’ya ilk ihracatı olarak duyurdu.

19 Ocak 2026’da Doha’daki DIMDEX 2026 fuarında TAİS, finansmanı Endonezya’ya kredi olarak sağlayan Katar merkezli Barzan Holdings ile yaklaşık 1 milyar dolarlık bir anlaşma imzaladı. İmzaya Katar Başbakan Yardımcısı ve Savunma İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Şeyh Saud bin Abdulrahman bin Hassan Al-Thani tanıklık etti. Wikipedia bu anlaşmayı 26 Ocak 2026’ya tarihliyor ve müzakerelerin sürdüğünün bildirildiğini ekliyor; Naval News ise 19 Ocak 2026 tarihini veriyor ve anlaşmayı herhangi bir şarta bağlı olmadan imzalanmış olarak tarif ediyor.

Naval News, Endonezya’ya devredilecek iki geminin MİLGEM programının altıncı ve sekizinci gemileri, yani TCG İzmir (F-516) ve TCG İçel (F-518) olarak kızağa konan tekneler olduğunu ve TAİS’in Türk Deniz Kuvvetleri için iki yedek fırkateyn inşa edeceğini bildiriyor. Bu, aynı yayının Şubat 2026’da TCG İzmir’in 2026 içinde Türk Deniz Kuvvetleri’ne katılmasının beklendiği yönündeki raporuyla ve Meta-Defense’in Temmuz 2026’da TCG İzmir’i seyir denemelerinde gösteren raporuyla görünürde çelişiyor. Devir düzenlemesi değişmiş, henüz yürürlüğe girmemiş ya da raporlama tutarsız olabilir; bu, SSB ve STM’ye yöneltilmesi gereken açık bir sorudur.

Kritik bir ayrım daha gereklidir: Endonezya’nın Merah Putih programı kapsamındaki Balaputradewa sınıfı fırkateyni (KRI Balaputradewa, 322) bir İ sınıfı gemi değildir. Bu gemi Babcock’un Arrowhead 140 tasarımından türetilmiş ve PT PAL tarafından inşa edilmiştir. Konuyla ilgisi yalnızca Türk sistemleri taşımasından kaynaklanır: 64 hücreli MİDLAS ve ASELSAN CENK 350-N radarı. İki programın karıştırılması bu dosyada yapılabilecek en kolay olgusal hatadır.

Diğer kampanyalar

Defense Studies Mart 2025’te ASFAT’ın UDT ile ortaklaşa Tayland’a bir MİLGEM fırkateyni teklif ettiğini bildirdi; bu iddianın durumu doğrulanmamıştır. Ayrıca Wikipedia’nın Ada sınıfı makalesi ASELSAN’ın 2023 faaliyet raporuna dayanarak adı açıklanmayan bir Orta Doğu ülkesine dört Ada sınıfı korvet ihracatına atıf yaparken, aynı ansiklopedinin İstanbul sınıfı makalesi adı açıklanmayan bir Orta Doğu ülkesine bir fırkateyn ihracatından söz ediyor. Her iki ifade de aynı faaliyet raporuna dayanıyor ancak farklı gemileri ve farklı adetleri tarif ediyor; konu doğrulanmamış kabul edilmelidir.

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn Türk Deniz Kuvvetleri inşa programının neresinde duruyor

2 Ocak 2025’te Türk Deniz Kuvvetleri, katılımın Deniz Kuvvetleri yetkilileri ve tersane temsilcileriyle sınırlı tutulduğu törenlerle aynı gün üç programda birden çelik kesti. İ sınıfını anlamlı kılan bağlam budur: sınıf, bir merdivenin orta basamağıdır.

MUGEM milli uçak gemisi

Çelik kesimi 2 Ocak 2025’te İstanbul Tersanesi’nde yapıldı; proje kamuoyuna Şubat 2024’te tanıtılmıştı. Gemi 285 metre boy, 72 metre genişlik, 10,1 metre su çekimi ve 60.000 ton olarak planlanıyor. Azami sürat 25 knot ve üzeri, seyir sürati 14 knot, seyir süratinde menzil 10.000 deniz mili. Mürettebat 800’ün üzerinde; 20’si güvertede, 30’u hangarda olmak üzere 50 insanlı ve insansız hava aracı kapasitesi öngörülüyor. İkisi kalkış, biri iniş için üç pist ile modüler bir rampa ve gelecekte milli bir mancınık planlanıyor. Tahrik, COGAG düzeninde dört LM2500 gaz türbininden oluşuyor. Açıklanmış bir teslim tarihi yoktur.

TF-2000 hava savunma muhribi

Çelik kesimi yine 2 Ocak 2025’te İstanbul Tersanesi’nde yapıldı; proje Temmuz 2017’de başlatılmıştı. Naval News programı MİLGEM’in son safhası olarak tanımlıyor. Gemi 149 metre boy, 21,5 metre genişlik, 5,75 metre su çekimi ve 8.300 ton olarak planlanıyor; sürat 26 knot ve üzeri, tahrik iki gaz türbini ve iki dizelden oluşan CODOG düzeni. Silah paketi 127 mm ana top, 96 hücreli MİDLAS, 16 ATMACA, nokta savunma sistemleri ve torpidoları içeriyor. Breaking Defense’in Temmuz 2025 tarihli haberine göre ilk gemiyi ASFAT inşa edecek. Army Recognition 2026’da Türkiye’nin ilk TF-2000’i uçak gemisi refakatçisi olarak 2027’de teslim alacağını bildirmişti; Ocak 2025’te çelik kesilen 8.300 tonluk bir ilk gemi için bu iddialı bir takvimdir ve doğrulanmış bir veri olarak değil, kaynağına atfen aktarılmalıdır.

TF-2000’in İ sınıfıyla ilişkisi doğrudandır: aynı MİDLAS, aynı ATMACA, aynı ASELSAN ve HAVELSAN sistem felsefesi, dikey atım kapasitesi altı katına çıkarılarak ölçeklendirilmektedir. MİLGEM İ sınıfı fırkateyn, bu sistemlerin denizde olgunlaştırıldığı platformdur.

MİLDEN milli denizaltı

Çelik kesimi 2 Ocak 2025’te Gölcük Tersanesi’nde yapıldı. Kavramsal tasarım 2024’te, Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığı koordinasyonunda 23 mühendis ve beş teknik tasarımcıdan oluşan 28 kişilik bir ekip tarafından tamamlandı. Denizaltı 80 metrenin üzerinde boy, su üstünde yaklaşık 2.700 ton deplasman ve havadan bağımsız tahrik sistemine sahip olacak. Silah paketi AKYA ağır torpidolar, ATMACA ve GEZGİN seyir füzelerini içeriyor. Teslimin 2030’ların ilk yarısında yapılması bekleniyor.

Reis sınıfı ve TCG Anadolu

Ara dönem denizaltı gücünü Gölcük’te inşa edilen altı adet TKMS tasarımı havadan bağımsız tahrikli Reis sınıfı (Tip 214TN) oluşturuyor. TCG Pirireis Ağustos 2024’te hizmete girdi; Naval News’in Kasım 2025 ve Overt Defense’in 5 Aralık 2025 tarihli haberlerine göre sınıfın ikinci gemisi TCG Hızırreis 2025 sonunda teslim edildi. Bunlar lisans altında inşa edilen Alman tasarımlarıdır ve MİLDEN’in siyasi önemi tam da buradan gelir. MİLGEM fırkateyn çeliklerinin kesildiği 10 Nisan 2023 töreninde teslim edilen havuzlu çıkarma gemisi TCG Anadolu ise Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından insansız hava aracı işletme kabiliyeti nedeniyle sınıfının dünyadaki ilk muharip gemisi olarak nitelendirilmişti.

Filonun genel görünümü

Bir arada okunduğunda Türkiye korvet, fırkateyn, muhrip, denizaltı, amfibi hücum gemisi ve uçak gemisi alanlarında eş zamanlı millî programlar yürütmeye çalışıyor; bu, çok az deniz kuvvetinin aynı anda denediği bir yayılmadır. Bunlar arasında hizmete girmiş, silahları denenmiş ve ihraç edilmiş bir gemiyi fiilen teslim etmiş tek program İ sınıfıdır. Bu durum sınıfı hem üstündeki her şey için kavram kanıtı hâline getiriyor hem de diğerleri gecikirse en fazla yükü taşıyacak program konumuna sokuyor.

Uluslararası karşılaştırma

Karşılaştırma tabanı olarak MİLGEM İ sınıfı fırkateyn şu değerlerle alınmalıdır: yaklaşık 3.000-3.200 ton, 113,2 metre boy, 14,4 metre genişlik, CODAG tahrik, 29 knot üzeri sürat, 14 knotta 5.700 deniz mili menzil, 123-125 mürettebat, 16 hücreli dikey atım sistemi, 16 ATMACA, bir 76 mm top, bir 35 mm yakın hava savunma sistemi, iki adet 324 mm torpido atıcısı ve bir helikopter.

FREMM (Fransa ve İtalya)

Fransız Aquitaine sınıfı 142 metre boy, 20 metre genişlik ve 7,6 metre su çekimine sahiptir; CODLOG tahrik kullanır, 15 knotta 6.000 deniz mili menzil sunar ve hava ekibi dâhil 123 kişiyle çalışır. Dikey atım kapasitesi 16 hücreli Sylver A43 veya A50 olup hava savunma varyantlarında 32 hücreli A50’ye çıkar. Silahlar Aster 15/30, Exocet MM40 Blok 3 ve MdCN kara saldırı seyir füzeleri ile bir 76 mm top ve MU90 için iki B-515 atıcıdan oluşur. Lorient’te DCNS/Naval Group tarafından inşa edilmiş, özgün 17 gemilik plan sekiz gemiye inmiştir. Birim maliyet yaklaşık 670-860 milyon avrodur.

İtalyan Bergamini sınıfı 144,6 metre boy, 19,7 metre genişlik ve 8,7 metre su çekimindedir; CODLAG tahrik kullanır, 15 knotta 6.800 deniz mili menzile sahiptir ve genel maksat versiyonunda 131, denizaltı savunma versiyonunda 133 kişi taşır. 16 hücreli Sylver A50 ile Aster 15/30, Teseo Mk-2/A ve MILAS kullanır. Denizaltı savunma versiyonunda iki adet 76 mm, genel maksat versiyonunda bir 127 mm ve bir 76 mm top bulunur. Fincantieri Muggiano ve Riva Trigoso tesislerinde inşa edilen sınıf için altı genel maksat ve dört denizaltı savunma gemisi planlanmış, 2024’te iki FREMM-EVO daha sipariş edilmiştir. Dokuzuncu ve onuncu gemiler için birim maliyet yaklaşık 764 milyon avrodur.

Type 31 (Birleşik Krallık)

Inspiration sınıfı, Danimarka’nın Iver Huitfeldt sınıfına dayanan ve Babcock tarafından Arrowhead 140 adıyla pazarlanan tasarımdır. 138,7 metre boy, 20,36 metre genişlik ve yaklaşık 7.000 tonluk gemi, her biri 8,2 MW gücünde dört adet Rolls-Royce/MTU 20V 8000 M71 dizelle 26 knot üzeri sürat ve 7.500 deniz mili menzil sunuyor. Mürettebat yaklaşık 110 kişi olup 80’in üzerinde ilave yatak kapasitesi bulunuyor. Planlanan donanım 32 hücreli Mk 41 iken başlangıçta 24 hücreli bir Sea Ceptor düzeni öngörülüyor; toplar bir 57 mm Mk 110 ile iki adet Bofors 40 mm Mk 4’ten oluşuyor. Rosyth’te Babcock tarafından inşa edilen beş gemi için hedef Şubat 2030 olmakla birlikte gecikme kabul edilmiş durumda. Gemi başına maliyet 250 milyon sterlinle sınırlandırılmış; program toplamı 2 milyar sterlin, Babcock payı 1,25 milyar sterlindir.

SIGMA 10514 ve Gowind 2500

Damen’in SIGMA 10514 tasarımı (Endonezya’da Martadinata sınıfı) 105 metre boy ve 13 metre genişliğe sahiptir. Aile performansı 28 knot azami, 18 knot seyir ve 14 knot ekonomik sürat ile 18 knotta 3.600, 14 knotta 4.800 deniz mili menzil olarak veriliyor. Silahlanma bir 76 mm, iki 20 mm top, dörtlü Mistral TETRAL, dört Exocet MM40 Blok II/III ve iki üçlü torpido atıcısından oluşuyor; muharebe yönetim sistemi Thales TACTICOS. Endonezya 2017-2018’de iki gemiyi hizmete aldı, Meksika sekiz POLA varyantı sipariş etti ve ilki Kasım 2018’de denize indirildi, Kolombiya ise Ağustos 2024’te sözleşme imzaladı ve inşaya 2026’da başlanacak. Damen’in açıkça modüler ve yerel montaja uygun modeli, MİLGEM ihracat önerisinin en doğrudan rakibidir.

Naval Group’un Gowind 2500 tasarımı yaklaşık 100 metre ve 2.500 tondur; sığ sularda su jetleriyle desteklenen CODAD tahrik kullanır. Silahlanma bir 76 mm, iki Nexter Narwhal 20 mm, VL MICA ile 16 hücreli dikey atım sistemi, sekiz Exocet MM40 ve iki üçlü torpido atıcısıdır. SETIS muharebe sistemi, SMART-S Mk2 radarı ve CAPTAS-2 sonarı kullanılır; CAPTAS-2, İ sınıfında bulunmayan bir çekili dizin kabiliyetidir. Mısır 2014’te dört gemi için 1 milyar avro ve füzeler için 400 milyon avro ödedi, üç gemi İskenderiye Tersanesi’nde inşa edildi ve ENS El Fateh Eylül 2017’de teslim edildi. BAE Mart 2019’da iki gemi ve iki opsiyon için Abu Dhabi Ship Building ile 750 milyon avro (yaklaşık 850 milyon dolar) değerinde anlaşma yaptı. Romanya’nın Temmuz 2019’da dört gemi için imzaladığı 1,2 milyar avroluk sözleşme maliyet nedeniyle Ağustos 2023’te iptal edildi. Malezya’nın 111 metre ve 3.100 tonluk Gowind 3100 varyantı 2023’te altı gemiden beşe indirildi.

Formidable sınıfı (Singapur)

Fransız La Fayette sınıfının çok maksatlı bir türevi olan Formidable sınıfı, boyut ve konsept olarak İ sınıfının en yakın benzeridir. 114,8 metre boy, 16,3 metre genişlik, 6,0 metre su çekimi ve 3.200 ton deplasmana sahiptir. CODAD tahrikte dört MTU dizel toplam 36.400 kW (48.800 shp) verir; azami sürat 27 knot, seyir sürati 18 knot, menzil 4.200 deniz milidir. Mürettebat 71 kişi artı yaklaşık 19 kişilik hava müfrezesiyle kabaca 90 kişidir; İ sınıfının 123-125 kişilik mevcuduyla karşılaştırıldığında dikkat çekici bir farktır. Gemi 32 dikey atım hücresi taşır: Aster 15/30 için 16 hücreli Sylver A50 ve Aster 15 için 16 hücreli Sylver A43. 24 adede kadar Harpoon taşınır ve bunlar Blue Spear ile değiştirilmektedir. Bir 76 mm Super Rapid top, A244/S Mod 3 için iki B515 üçlü kovan ve 250 kilometre menzilli Thales Herakles çok fonksiyonlu radar bulunur. İlk gemi Fransa’da DCNS tarafından 2004’te denize indirilmiş, kalan beş gemi 2004-2006 arasında Singapur’da ST Engineering tarafından inşa edilmiş ve sınıf 2007’den itibaren hizmete girmiştir.

Karşılaştırmanın gösterdikleri

Sınıf, boyutuna göre hafif silahlıdır. 113 metre ve kabaca 3.000-3.200 tonla neredeyse tam olarak bir Formidable ölçüsündedir, ancak Formidable’ın 32 hücresine karşılık 16 dikey atım hücresi taşır. Aynı deplasmandaki Singapur gemisinin füze cephaneliğinin yarısını, çok daha büyük bir teknede tam donanımlı bir Type 31’in planlanan 32 Mk 41 hücresinin dörtte birini taşımaktadır. HİSAR-D’nin dörtlü paketlenmesi mermi sayısını değiştirir, ancak SİPER gibi daha büyük silahlar için kullanılabilir hücre sayısını değiştirmez.

Sunduğu kabiliyete göre ucuzdur. Türk birim maliyeti yayımlanmamış olsa da ihracat referansları (Ada türevleri için tekne başına kabaca 250 milyon dolar, Endonezya İ sınıfı paketi için tekne başına kabaca 500 milyon dolar) FREMM’in 670-860 milyon avrosunun çok altında, Type 31’in 250 milyon sterlinlik tavanına yakın ya da onun altında kalıyor. Üstelik sensör donanımı belirgin biçimde daha yoğun bir gemiden söz ediliyor. İhracat argümanı kabiliyet değil, maliyettir.

Denizaltı savunma donanımı zayıf halkadır. Gowind CAPTAS-2 çekili dizin sunuyor, FREMM ise doğrudan çekili dizinli denizaltı savunması etrafında kurgulanmış durumda. İ sınıfında ise mevcut kaynaklara göre gövdeye monte FERSAH setinden başka bir sualtı algılayıcısı bildirilmiyor. Çekili dizin ya raporlanmamıştır ya da mevcut değildir; her iki durumda da bu, sessizce geçilmek yerine SSB’ye yöneltilmesi gereken bir sorudur.

Görünüm ve cevaplanmamış sorular

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn programı bugün itibarıyla hizmete girmiş bir gemi, denize indirilmiş beş gemi daha, inşa hâlinde iki gemi ve iki gemilik bir ihracat siparişiyle Türkiye’nin en olgun su üstü savaş gemisi hattıdır. Milli hava savunma füzesinin milli dikey atım sisteminden atılması ve milli yakın hava savunma sisteminin gemiden atışlı testi, sistemlerin kâğıt üzerinde değil denizde birleştirildiğini göstermektedir. Buna karşılık teslim takvimi kaymış, ihraç edilecek teknelerin kimliği konusunda raporlar ayrışmış ve sınıfın hem uzun menzilli hava savunması hem de çekili dizinli denizaltı savunması bakımından kabiliyet boşlukları kapanmamıştır.

Programı takip edenlerin SSB ve STM’ye yöneltmesi gereken sorular şunlardır: TCG İzmir 2026’da Türk Deniz Kuvvetleri’nde hizmete girmesi beklenirken ve Temmuz 2026’da seyir denemelerindeyken, F-516 ve F-518 gerçekten Endonezya’ya mı devredilecektir? TCG İstanbul’un omurga koyma tarihi nedir ve nasıl olup da Nisan 2019 sözleşmesinden önce gelmektedir? 3.000 tonluk deplasman standart mı yoksa tam yük müdür ve diğeri kaçtır? Sınıfta çekili dizin ya da değişken derinlikli sonar var mıdır? Herhangi bir tekne Leonardo 76 mm’den Türk MKE topuna geçmiş midir? Yüzde 80’lik yerlilik oranının hesaplama yöntemi nedir? Gemi üstü SİPER-1D entegrasyonu için bir hedef tarih var mıdır? Ve 2026’dan 2027’ye kaydığı bildirilen takvimin ardından F-516 ile F-522 arasındaki gemilerin gerçek teslim planı nedir?

Sıkça sorulan sorular

MİLGEM İ sınıfı fırkateyn ile Ada sınıfı korvet arasındaki fark nedir?

İ sınıfı, Ada sınıfı teknesinin yaklaşık 10 ila 13 metre uzatılmış ve yeniden silahlandırılmış hâlidir; STM’nin kendi yayınları uzatma miktarı için her iki değeri de kullanmaktadır. Boyut farkının ötesindeki belirleyici değişiklik hava savunmasındadır: Ada sınıfı kendini bir RAM nokta savunma atıcısıyla korurken, İ sınıfı 16 hücreli MİDLAS dikey atım sistemi ve güdümlü orta menzilli HİSAR-D RF füzesiyle görev grubuna alan hava savunması katkısı verebilir. Buna ek olarak İ sınıfı yaklaşık 3.000-3.200 tona ve 113,2 metreye çıkarken, mürettebat 93’ten 123-125 kişiye yükselmiştir. Sensör ve silah paketi de ADVENT muharebe yönetim sistemi, CENK-S radarı, GÖKDENİZ yakın hava savunma sistemi ve 16 ATMACA ile büyük ölçüde yenilenmiştir.

Kaç adet İ sınıfı fırkateyn planlanıyor ve hangileri denize indirildi?

Türk Deniz Kuvvetleri için planlanan MİLGEM İ sınıfı fırkateyn sayısı sekizdir. Bu sayıya, ilk gemi TCG İstanbul’un ardından Nisan 2023 sözleşmesiyle sipariş edilen üç gemi ve Ocak 2024’te Savunma Sanayii İcra Komitesi tarafından onaylanan dört gemi eklenerek ulaşılmıştır. TCG İstanbul (F-515) 19 Ocak 2024’te hizmete girdi. TCG İzmir (F-516) ve TCG İzmit (F-517) Ocak 2025’teki ikili törenle, TCG İçel (F-518) 1 Eylül 2025’te, TCG Akdeniz (F-519) Şubat 2026’da (kaynaklar 4 ve 6 Şubat tarihlerinde ayrışıyor) ve TCG Karadeniz (F-520) 27 Temmuz 2026’da denize indirildi. Meta-Defense’in Temmuz 2026 raporuna göre TCG Ege (F-521) ve TCG Marmara (F-522) inşa hâlindedir. İlk dört geminin şehir, son dört geminin deniz adı taşıması sınıf içindeki isimlendirme mantığının değiştiğini gösteriyor.

TCG İstanbul hangi silah sistemlerini gemiden test etti?

TCG İstanbul iki önemli atışlı testin platformu oldu. 12 Mart 2024’te gemiden, milli MİDLAS dikey atım sistemi kullanılarak bir HİSAR-D RF hava savunma füzesi atıldı; Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu bunu ilk milli fırkateynden, ilk milli dikey atım sistemiyle yapılan ilk milli deniz hava savunma füzesi atışı olarak tanımladı. 9 Ocak 2026’da ise ASELSAN GÖKDENİZ 35 mm yakın hava savunma sistemi ATOM havada infilak eden mühimmatla test edildi; SSB Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün testi Türkiye’nin deniz hava savunmasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak nitelendirdi, ancak deniz yüzeyine yakın hedeflere karşı iddia edilen performans üreticinin ve tedarik makamının beyanına dayanmaktadır. Uzun menzilli SİPER Blok 1-D ise henüz bir gemiden atılmamıştır; 27 Eylül 2025’teki atış kara konuşlu bir MİDLAS lançerinden yapılmıştır.

İ sınıfı fırkateynin yerlilik oranı gerçekten yüzde 80 mi?

Yüzde 80 rakamı STM kaynaklıdır ve SSB tarafından tekrarlanmaktadır; sözleşmedeki hedef yüzde 75 idi. Ancak rakam kaynaklar arasında ve zaman içinde değişiyor: İsmail Demir Nisan 2023’te yüzde 75, Haluk Görgün Ocak 2025’te yüzde 80’e varan (Naval News’in aktarımıyla yüzde 80’i aşan) bir oran verdi, TRT World ise Eylül 2025’te TCG İçel için yüzde 70’in üzerinde ifadesini kullandı. Daha önemlisi, hesaplamanın değer üzerinden mi, sistem sayısı üzerinden mi yoksa iş payı üzerinden mi yapıldığına dair bir metodoloji yayımlanmamıştır. Somut tabloya bakmak daha aydınlatıcıdır: radar, sonar, elektronik harp, elektro-optik sistemler ve yakın hava savunması ASELSAN’dan, dikey atım sistemi ile gemisavar füze ROKETSAN’dan, muharebe yönetim sistemi HAVELSAN’dan gelirken; GE LM2500 gaz türbini, MTU dizeller, ilk gemideki Leonardo 76 mm top ve Mk 46 torpidolar yabancı kalmaya devam ediyor.